Określanie kierunku przy planowaniu swoich przemieszczeń w sytuacjach walki o przetrwanie jest bardzo ważne. Musisz potrafić wyznaczać północ, południe, wschód i zachód, abyś mógł określić kierunek swej wędrówki. Uchroni cię to przed zabłądzeniem lub zataczaniem kół.

Punktem orientacyjnym numer jeden jest zawsze słońce.

W dni słoneczne i noce księżycowe, możemy określić strony świata przy pomocy zegarka.

Słońce wschodzi na wschodzie a zachodzi na zachodzie, chociaż nie wskazuje ono dokładnie tych kierunków.

Ustawiamy zegarek w ten sposób, by mała wskazówka (godzinowa) była skierowana w stronę słońca. Pomoże nam w tym cienki patyczek lub zapałka. Patyczek (zapałkę) ustawiamy w środek wskazówek zegarka. Jego cień powinien: być przedłużeniem linii małej wskazówki. Gdy zegarek mamy tak ustawiony, dzielimy kąt między małą wskazówką a cyfrą 12 - na połowę. Linia dzieląca kąt wskazuje kierunek południa. Przed południem dzielimy kąt położony na lewo od l2, po godzinie dwunastej - kąt położony na prawo.

W nocy, podczas pełni Księżyca możemy szukać stron świata, również tym sposobem.

Zegarek ustawiamy tak, by cyfra 12 wskazywała na Księżyc (znowu cień patyczka padający ze strony przeciwnej pomoże uregulować ustawienie 12.
Południe będzie w środku przestrzeni między liczbą 12 a małą wskazówką zegarka

Z obserwowania przyrody człowiek może wyciągnąć dużo korzystnych wniosków.

Od dawna stwierdzono, że jedna z gwiazd znajduje się stale w jednym położeniu w stosunku do Ziemi. Nazwano ją "Gwiazdą Polarną". Gwiazda Polarna wskazuje biegun północny.

W jaki sposób odszukamy Gwiazdę Polarną? Na nieboskłonie szukamy układu gwiazd zwanego "Wielkim Wozem" lub "Wielką Niedźwiedzicą".

Cztery gwiazdy tego układu ułożone w czworobok mają symbolizować niejako cztery koła wozu, dalsze zaś trzy - dyszel wozu.

W podobnym układzie ustawiony jest gwiazdozbiór "Małego Wozu" (Malej Niedźwiedzicy. Obydwa "Wozy" mają po siedem gwiazd i świecą jasno. Odległość zawartą pomiędzy dwoma ostatnimi kołami Wielkiego Wozu przedłużamy pięciokrotnie i natrafiamy na końcową gwiazdę dyszla Małego Wozu. Ta włanśie jest ta gwiazda . Jednak orientacja ta będzie miała pewne odchylenia.

Można posłużyć się też kilkoma prostymi metodami wyznaczania zarówno czasu jak i kierunku.

Metoda końca cienia.

Metodę tę można stosować także do określania czasu. Umieść patyk na przecięciu się linii wschód-zachód i północ-południe.

Wbij go pionowo w ziemię Zachodnia część linii wschód-zachód wyznacza godzinę 6:00 zaś jej część wschodnia - godzinę 18:00, bez względu na to, w jakim jesteś miejscu na Ziemi. Linia północ-południe wyznacza czas południa. Cień patyka staje się wskazówką godzinową zegara słonecznego.

Metoda równego cienia

Jest znacznie dokładniejsza od metody końca cienia, której jest ona wariantem. W związku z czym jest ona także bardziej pracochłonna.

W miejscu o równej powierzchni wbij pionowo patyk w ziemię aby uzyskać cień o długości co najmniej 30 cm. Zaznacz pierwszy koniec cienia rano (najlepiej jest zaznaczyć koniec cienia co najmniej 10 minut przed osiągnięciem przez słońce jego najwyższego punktu. Wyznacz wyraźny łuk dokładnie w tej odległości od patyka, biorąc patyk za punkt środkowy.

W miarę zbliżania się południa cień będzie się przesuwać stając się coraz krótszy. Po południu cień wydłuży się i przetnie łuk. Należy wtedy dokładnie zaznaczyć miejsce, w którym styka się on z łukiem. Następnie przeciągnąć linię prostą przez obydwa znaki. Linia ta wskazuje kierunek wschód-zachód. Pamiętaj, że trzeba zaznaczyć punkt, gdy cień dotyka łuku.

NATURALNE ZNAKI WSKAZUJĄCE KIERUNEK

Jeśli nie widać słońca, gwiazd ani księżyca na skutek niesprzyjających warunków atmosferycznych, można pomimo tego określić kierunek przy użyciu naturalnych znaków , chociaż nie są one tak dokładne.

Należy zatem traktować je z rezerwą i szukać potwierdzenia. Niemniej jednak generalne zasady są następujące:

Zjawiskiem powszechnym jest fakt obrastania mchem samotnych głazów, drzew, innych przedmiotów terenowych.

Mech nie znosi naświetlania promieni słonecznych. Dlatego zawsze obrasta przedmiot po stronie północnej. Rzecz się ma podobnie z korą drzew. na której obrasta mech i inne zarośla ze strony północnej. Na brzozie zawsze znać południe, gdyż drzewo z tej strony będzie jaśniejsze i bardziej elastyczne.

Gdy napotkamy pień ściętego drzewa, widoczne słoje roczne

zacieśniają się zawsze od północy, a rozszerzają ku stronie południowej.

Pomóc mogą nam jeszcze w odnalezieniu kierunków świata... mrówki. Urządzają one swoje mrowiska zawsze na południe od najbliższych drzew, pni i krzaków.

Przy czym strona południowa mrowisk jest mniej spadzista, północna bardzo stroma.

W zimie śnieg przywiera silnie do przedmiotów i zabudowań od strony północnej - od południa prędzej topnieje.